مغز انسان پدیدهای شگفتانگیز است. گاهی اوقات، یک حقیقت تصادفی و بیربط که دوستتان ۱۷ سال پیش گفته، در ذهنتان میماند و باعث میشود از میزان ظرفیت حافظهتان شگفتزده شوید (جالب است بدانید که این ظرفیت حدود ۲.۵ پتابایت است!). اما در مواقعی دیگر، به محض خروج از کلاس یا بستن کتاب احساس میکنید که تمام اطلاعات از ذهنتان پاک شده است. اگر میپرسید چگونه درس را حفظ کنیم که از یادمان نرود، تا پایان این مطلب با بهترین دبیرستان دوره دوم شهرک غرب تهران همراه باشید.
چگونه درس را بهتر به خاطر بسپاریم؟
اگر از خودتان میپرسید چگونه درس را حفظ کنیم که از یادمان نرود، باید بدانید که با استفاده از تکنیکهای مناسب، هر کسی میتواند ظرفیت و سرعت پردازش اطلاعات در مغزش را بهبود ببخشد. وقتی بتوانید اطلاعات را در ذهن خود نگه دارید و کمتر مجبور به مرور مداوم یا بررسی دروس باشید، بهرهوری شما نیز افزایش خواهد یافت. مغز شما اطلاعات را در چهار مرحله توجه، رمزگذاری، ذخیرهسازی و بازیابی پردازش میکند. بیایید ببینیم در هر مرحله چه اتفاقی میافتد تا سپس با بهترين روش حفظ كردن درس آشنا شویم.
۱. توجه
اما چگونه درس را حفظ کنیم که از یادمان نرود؟ فرض کنید در کلاس هستید و معلم یک ایده بازاریابی ارائه میدهد. اطلاعات از طریق گیرندههای حسی وارد مغز شما میشود. مغز، این دادهها را برای چند ثانیه نگه میدارد و در صورت مهم بودن، آن را پردازش میکند.
۲. رمزگذاری
در این مرحله، اطلاعات یا در حافظه کوتاهمدت ذخیره میشوند (چند ثانیه باقی میمانند) یا به حافظه فعال منتقل شده و حداکثر ۲۰ دقیقه نگهداری میشود.
۳. ذخیرهسازی
انتقال اطلاعات از حافظه کوتاهمدت به حافظه بلندمدت یک فرایند فعال است. مغز به طور خودکار این کار را انجام نمیدهد و شما باید اطلاعات را با استفاده از تکنیکهای مناسب در حافظه بلندمدت خود ثبت کنید.
۴. بازیابی
چگونگی توجه، رمزگذاری و ذخیرهسازی دروس بر توانایی بازیابی آنها تاثیر میگذارد. هرچه زمان بیشتری از ذخیرهسازی تا بازیابی بگذرد، نیاز بیشتری به مرور و تکرار دروس خواهید داشت.
اموزش حفظ كردن درس: تکنیک های حفظ کلامی
اینکه چگونه درس را حفظ کنیم که از یادمان نرود، به نوع یادگیری شما بستگی دارد. مثلا ممکن است تکنیکهای کلامی یا تصویری برایتان موثرتر باشند. در ادامه، برخی از روشهای کلامی را برای اموزش حفظ كردن درس معرفی میکنیم.
۱. بخشبندی
در این روش، اطلاعات به بخشهای کوچکتر تقسیم میشوند تا راحتتر در ذهن بمانند. به عنوان مثال، شماره تلفنها معمولا در قالب چند بخش جداگانه نوشته میشوند تا بهراحتی حفظ شوند. البته هر دسته نباید بیش از ۷ مورد داشته باشد. چرا که این عدد، حد متوسط ظرفیت حافظه کوتاهمدت انسان است.
۲. استفاده از حروف اختصاری و سرواژهها
بهترين روش حفظ كردن درس، ساخت حروف اختصاری است. مثلا SMART مخفف Specific (مشخص)، Measurable (قابل اندازهگیری)، Attainable (دستیافتنی)، Relevant (مرتبط) و Time-based (زمانبندیشده) است و به یادآوری مراحل تعیین هدف کمک میکند.
۳. خواندن همراه با آهنگ
آیا تا به حال پیش آمده که بعد از سالها، ناگهان یک آهنگ را بشنوید و بدون هیچ مشکلی متن آن را به یاد آورید؟ گوش دادن به موسیقی حافظه بلندمدت را تقویت میکند. شما میتوانید از این ویژگی برای یادگیری اطلاعات جدید استفاده کنید. مثلا اگر باید اعدادی را برای امتحان به خاطر بسپارید، میتوانید آنها را در قالب یک ملودی ساده تبدیل کنید (البته حواستان باشد که وسط جلسه امتحان شروع به خواندن نکنید!).
۴. قافیه سازی
استفاده از قافیهها یکی از سادهترین روشهای حفظ کردن دروس است. کودکان با استفاده از شعر و قافیهها زبان را یاد میگیرند، پس شما هم میتوانید برای حفظ کردن دروس از این روش استفاده کنید.
۵. مرور فاصلهدار
مطالعهی مداوم و بدون استراحت، روش موثری برای یادگیری نیست. تکرار با فاصله زمانی بهترین تکنیک برای حفظ اطلاعات در حافظه بلندمدت و است. پیِرس هاوارد، روانشناس و نویسنده کتاب راهنمای مغز درباره چگونه درس را حفظ کنیم که از یادمان نرود میگوید: «مطالعه فشرده باعث خستگی ذهن میشود، باید بین جلسات یادگیری، زمان استراحت بگذارید تا اطلاعات بهتر پردازش شوند.»
بنابراین، دفعه بعد که وارد فاز مطالعه شدید، نکات مهم را یادداشت کنید، مدتی روی کارهای دیگر تمرکز کنید، سپس دوباره یادداشتها را مرور کنید. اگر این کار را چند بار در بازههای مختلف تکرار کنید، احتمال یادآوری اطلاعات بسیار بیشتر خواهد شد.
اموزش حفظ كردن درس: تکنیک های تصویری
اگر روشهای کلامی برای حفظ کردن مطالب به دردتان نمیخورد، احتمالا شما یک یادگیرنده تصویری هستید. یعنی اطلاعات را از طریق تصاویر، نمودارها و تجسم ذهنی، بهتر به خاطر میسپارید. در اینجا چند روش کاربردی برای تقویت حافظه با کمک تصویرسازی آوردهایم.
۱. داستانسرایی و ایجاد ارتباط زنجیرهای
اگر ذهن خلاقی دارید و میخواهید مجموعهای از مفاهیم یا فرمولها را به خاطر بسپارید، این روش برای شما عالی است. در این تکنیک، یک داستان پیوسته بین مفاهیم مختلف ایجاد میکنید تا آنها را به ترتیب در ذهن نگه دارید.
مثلا میتوانید این داستان را برای حفظ کردت فرمولهای جمع و تفاضل زاویهها در مثلثات بسازید: «یک روز سینوس و کسینوس تصمیم گرفتند در یک مسابقه شرکت کنند. سینوسها با هم دوست بودند، پس فرمول جمعشان با + نوشته شد (sin(A+B) = sinA cosB + cosA sinB). اما کسینوسها رقابت داشتند و از هم کم شدند (cos(A+B) = cosA cosB – sinA sinB).»
وقتی داستانی برای فرمولها بسازید، راحتتر به پاسخ سوال چگونه درس را حفظ کنیم که از یادمان نرود، دست خواهید یافت.
۲. فلش کارتها
نوشتن اطلاعات و دستهبندی آنها به کمک کارتهای کوچک (فلش کارت) یک روش موثر برای یادگیری است. این کار به شما کمک میکند تا اطلاعات را بهتر تجسم کرده و آنها را به قسمتهای کوچکتر (Chunking) تقسیم کنید تا راحتتر به خاطر سپرده شوند.
- برای فرمولهای فیزیک و ریاضی، یک طرف کارت نام فرمول و طرف دیگر خود فرمول را بنویسید.
- برای واژگان زبان انگلیسی، یک طرف کلمه و طرف دیگر معنی و یک جمله مثال قرار دهید.
- برای تاریخهای مهم در درس تاریخ، یک طرف کارت نام رویداد و طرف دیگر سال و توضیحات آن را بنویسید.
میتوانید از فلش کارتهای کاغذی استفاده کنید یا از اپلیکیشنهایی مانند Anki یا Quizlet برای فلش کارتهای دیجیتال کمک بگیرید.
۳. نقشههای ذهنی
نقشههای ذهنی (Mind Maps) بهترين روش حفظ كردن درس برای سازماندهی اطلاعات و حفظ کردن مفاهیم مرتبط هستند. در این روش، اطلاعات را به صورت شاخهای مرتب میکنید تا درک و یادآوری آنها آسانتر شود.
- یک برگه سفید بردارید و موضوع اصلی را وسط صفحه بنویسید.
- از آن، شاخههایی به سمت اطراف بکشید و مفاهیم مرتبط را بنویسید.
- برای بهبود حافظه، از رنگهای مختلف و تصاویر کوچک استفاده کنید.
فرض کنید میخواهید مبحث انرژی در فیزیک را یاد بگیرید، میتوانید وسط صفحه بنویسید «انرژی» و از آن چند شاخه بکشید:
- انرژی جنبشی
- انرژی پتانسیل
- قانون پایستگی انرژی
این روش کمک میکند که اطلاعات ساختارمند و قابل بازیابی باشند.
۴. روش کاخ حافظه
این روش که به قصر ذهنی (Loci Technique) هم معروف است، یکی از قدیمیترین و موثرترین روشهای اموزش حفظ كردن درس است. در این تکنیک، اطلاعات را به مکانهای آشنا مرتبط میکنید.
- یک مکان کاملا آشنا مانند خانه خودتان را تصور کنید.
- بخشهای مختلف خانه را در ذهن خود مرور کنید: اتاق، آشپزخانه، سالن و…
- اطلاعات مورد نظر برای حفظ کردن را به این مکانها مرتبط کنید.
فرض کنید میخواهید چند عنصر مهم جدول مندلیف را حفظ کنید. میتوانید آنها را در بخشهای گوناگون خانه خود قرار دهید:
- هیدروژن (H) را به عنوان لامپ تصور کنید چون قابل اشتعال است.
- سدیم (Na) را روی میز آشپزخانه بگذارید چون در نمک خوراکی هست.
- کلسیم (Ca) را روی دیوار تصور کنید چون در استخوانها وجود دارد.
وقتی اطلاعات را به مکانهای آشنا وصل کنید، یادآوری آنها بسیار آسانتر خواهد شد.
جمعبندی
برای اینکه چگونه درس را حفظ کنیم که از یادمان نرود، روشهای علمی را به کار بگیرید. ابتدا مطالب را با صدای بلند بخوانید و آنها را خلاصهنویسی کنید. از تکنیکهای یادگیری فعال مانند پرسش و پاسخ یا توضیح دادن به دیگران استفاده کنید. مرور منظم با روش مرور فاصلهدار به تثبیت اطلاعات کمک میکند. ارتباط دادن مطالب جدید به دانستههای قبلی باعث درک بهتر میشود. خواب کافی و تغذیه مناسب نیز بر حافظه تاثیر مثبت دارند.
سوالات متداول
- بهترین روش برای حفظ سریع مطالب چیست؟
مرور فاصلهدار، خلاصهنویسی و توضیح دادن مطالب به دیگران بهترین روشها برای حفظ سریع اطلاعات هستند.
- چگونه از فراموشی مطالب جلوگیری کنیم؟
با مرور منظم، استفاده از تکنیکهای تصویری و خواب کافی میتوان از فراموشی جلوگیری کرد.
- آیا یادداشت برداری در حفظ درس ها موثر است؟
بله، یادداشتبرداری فعال باعث درک بهتر و ماندگاری بیشتر مطالب در حافظه میشود.
